„Melitele” – almanach wirtualny

Nieregularny internetowy almachach „Melitele” poświęcony jest głównie polskiemu romantyzmowi i jego oddziaływaniu na polską kulturę epok późniejszych. Romantyzm polski nie był tylko kopią wzorów zachodnioeuropejskich. Nie był tylko po szkolarsku rozumianą „walką z klasykami”. Wzory i inspiracje płynące z Zachodu przetwarzał po swojemu, a jego polemika z literaturą i światopoglądem poprzedników opierała się w znacznej części na podstawach, które ci poprzednicy stworzyli. Historia Polski nowoczesnej zaczyna się od pokolenia epoki napoleońskiej – porewolucyjnej i porozbiorowej. Mickiewicz, Mochnacki oraz ich rówieśnicy i następcy uzupełnili dzieło pisarzy legionowych, Stanisława Staszica, Jana Śniadeckiego,  Adama Jerzego Czartoryskiego (i wielu innych) o nowe idee. A co nie mniej ważne – wprowadzili do tej nowej, stworzonej wspólnie z oświeconymi, kultury polskiej wektor polemiki wewnętrznej, który odradzał się odtąd stale i nie pozwalał jej zastygnąć w bezruchu.

Wektor romantycznej polemiki z oświeceniem kierował się także ku przeszłości. Przyniosło to nową, odmienną od oświeceniowej, historiozofię – w tym zasadniczo różną ocenę i wizję narodowej przeszłości. Romantycy nie tylko wyznaczali polski trakt ku nowym czasom. Byli też ostatnim pokoleniem dotykającym bezpośrednio ostatnich, istniejących jeszcze struktur kultury staropolskiej. I dlatego, na podstawach oświeceniowych, stworzyli własną, odmienną od oświeceniowej, wizję dziejów narodu. Ich punkt widzenia był uprzywilejowany: z jednej strony widzieli bliską im jeszcze Polskę dawną, z drugiej szlaki prowadzące w nieznaną przyszłość.

Ta historia ważna jest również dzisiaj. Musimy mieć bowiem świadomość, kto, kiedy i na jakim gruncie założył fundamenty gmachu, w którym spotkają się kolejne pokolenia polskiej inteligencji: romantycy i pozytywiści, młodopolanie i awangardyści, konserwatyści i postępowcy. Od czasów Mickiewicza wszystko w kulturze polskiej daje się zrozumieć jako szereg nawiązań lub buntów, świadomie lub milcząco odnoszących się do takich czy innych idei Jego epoki lub związanych z nią wyobrażeń. I nie może być inaczej – skoro była to epoka fundatorska wiodących dziedzin polskiej kultury nowoczesnej – polskiej literatury, filozofii, historiografii i polityki. A nie należy zapominać, że była to także epoka Chopina.  I że romantyzm zahamował proces szybkiej po oświeceniu laicyzacji elit narodowych i że wypracował różne, aktualizowane też później, wzory odrodzenia religijnego.

Takie spojrzenie na romantyzm jako na centralną epokę w dziejach literatury polskiej oznacza nie tylko wybór swoistej perspektywy dla studiów nad romantyzmem. Implikuje ono także wizję samej nowoczesności odmienną od późniejszych ujęć modernistycznych. A przy tym nie pozwala zapomnieć o czasach dawnych i uwrażliwia na nieprzemijające wartości tego, co po nich pozostało. „Melitele” przyjmuje ten punkt widzenia. Tytuł pożyczamy od Antoniego Edwarda Odyńca jako wydawcy pierwszego „Melitele” – romantycznego noworocznika literackiego, którego pierwszy tom ukazał ukazał się w roku 1829 w Warszawie, a tom drugi w 1832 roku, w Dreźnie.

Wszystkim zainteresowanym w postaci niniejszego almanachu proponujemy niezależne forum debaty naukowej. Zapraszamy do lektury i rozmowy.